Na dwa miesiące przed wyborami parlamentarnymi w Argentynie prezydent Javier Milei musi się tłumaczyć z kolejnej afery. Tym razem sprawa dotyczy nie urzędników niższego szczebla, ale jego siostry Kariny, sekretarz generalną kancelarii prezydenta. Według ujawnionych nagrań miała ona korzystać na systemie łapówek przy zakupach leków dla instytucji publicznych. To najpoważniejszy dotąd skandal, który uderza w polityka skrajnej prawicy wybranego pod hasłami walki z korupcją, cięć i prywatyzacji.

19 sierpnia portal DataClave ujawnił nagranie rozmowy Diego Spagnuolo, szefa Narodowej Agencji ds. Osób Niepełnosprawnych (Andis), zarejestrowanej bez jego wiedzy. Spagnuolo szczegółowo opisał mechanizm wyprowadzania pieniędzy z publicznych kontraktów. Firmy farmaceutyczne, które chciały dostarczać leki agencji, musiały doliczać do ofert dodatkowe 8 procent. Narzucano to poprzez laboratorium Suizo Argentina – prywatną spółkę, która została ustawiona w roli obowiązkowego pośrednika przy wszystkich zamówieniach. W teorii miała pobierać opłatę za obsługę, w praktyce pełniła funkcję „skrzynki rozdzielającej” łapówki. Dzięki monopolistycznej pozycji wymuszonej przez otoczenie prezydenta nikt nie mógł sprzedać leków państwu z pominięciem tej firmy. Zebrane w ten sposób kwoty – od pół miliona do 800 tysięcy dolarów miesięcznie – nie trafiały do budżetu, lecz były dzielone wśród ludzi prawicowej władzy. Według Spagnuolo większość pieniędzy kierowano „bezpośrednio do kancelarii prezydenta”, a około 3 procent, czyli od 15 do 24 tysięcy dolarów miesięcznie, zasilało prywatny dochód Kariny Milei.

Mówiąc wprost – państwo przepłacało za leki, a różnica była dzielona pomiędzy osoby z otoczenia prezydenta. Publiczne środki, przeznaczone na pomoc osobom z niepełnosprawnościami, były defraudowane. Spagnuolo twierdzi, że cały system został mu narzucony przez Eduardo „Lule” Menema, zastępcę Kariny Milei, który wskazał ludzi w agencji odpowiedzialnych za pilnowanie, by mechanizm działał bez zakłóceń. Według nagrań Spagnuolo ostrzegał także samego prezydenta: „Powiedziałem mu: ‘Javier, wiesz, że kradną, że twoja siostra kradnie’”.

Śledztwo rozpoczęło się błyskawicznie. Federalny sędzia Sebastián Casanello zarządził czternaście przeszukań. W domu Spagnuolo znaleziono dwa telefony i liczarkę do banknotów. Nakazy wystawiono również wobec właścicieli Suizo Argentina, braci Kovalivker. Emmanuel K. został zatrzymany podczas próby ucieczki, w samochodzie miał 266 tys. dolarów i 7 mln peso w gotówce. Jego brat Jonathan K. zniknął, ale w jego mieszkaniu śledczy znaleźli trzy puste sejfy i porozrzucane gumki od plików banknotów.

Zareagowała również zamieszana w ten proceder władza. W nocy ze środy na czwartek Spagnuolo stracił stanowisko, a agencja Andis została objęta rządowym nadzorem. Oficjalnie nazwano to „działaniem prewencyjnym”, ale w praktyce prezydent poświęcił jednego z najbliższych współpracowników, by ratować własną skórę. Spagnuolo nie był bowiem przypadkowym urzędnikiem. To przyjaciel Mileia, jeden z pierwszych członków ruchu La Libertad Avanza, stały bywalec pałacu prezydenckiego Casa Rosada.

Spagnuolo otrzymał stanowisko szefa Andis nie po to, by rozwijać programy wsparcia, ale by je ograniczać. Jego zadaniem było radykalne cięcie wydatków przeznaczonych na osoby z niepełnosprawnościami. W praktyce oznaczało to blokowanie finansowania dla rodzin potrzebujących rehabilitacji, ograniczanie refundacji leków i sprzętu ortopedycznego oraz zamrażanie programów integracyjnych. Wszystko to przedstawiano jako walkę z „państwowym rozdawnictwem” i próbę „uczenia samodzielności”, ale w rzeczywistości było brutalnym odbieraniem pomocy tym, którzy jej najbardziej potrzebowali.

Do tego dochodziły skandaliczne wypowiedzi, które szybko stały się jego znakiem rozpoznawczym. Głośnym echem odbiła się rozmowa z matką 12-letniego chłopca w spektrum autyzmu, której oznajmił, że niepełnosprawność to „problem rodziny, a nie państwa”.

Mimo powagi zarzutów obóz rządzący próbuje odwrócić uwagę i obwinić opozycję. Przewodniczący Izby Deputowanych Martín Menem, polityk La Libertad Avanza i kuzyn Eduardo „Lule” Menema, stwierdził, że cała sprawa to jedynie ‘wielka operacja polityczna’ wymierzona w rząd tuż przed wyborami. Samo nazwisko Menem budzi w Argentynie dodatkowe skojarzenia – Martín jest bowiem także krewnym byłego prezydenta Carlosa Menema, który rządził krajem w latach 1989–1999. Choć formalnie wywodził się z obozu peronistów, zasłynął z radykalnych prywatyzacji i neoliberalnych reform, które były sprzeczne z tradycyjnym peronizmem. Jego epoka kojarzy się dziś przede wszystkim z korupcją i politycznymi układami, a nazwisko Menem do dziś uchodzi za symbol tamtej dekady.

Głos zabrała także Cristina Kirchner, była prezydentka i liderka peronistów, głównej siły opozycyjnej. W czerwcu sama została skazana na sześć lat więzienia i dożywotni zakaz pełnienia funkcji publicznych za korupcję. Teraz jednak to ona oskarża Mileia o udział w aferze „nieskończenie gorszej”. Jej prawnik złożył już skargę przeciwko prezydentowi i jego współpracownikom, zarzucając im korupcję, defraudację i nadużycie stanowisk publicznych.

Sprawa dopiero się rozkręca?

W poniedziałek ujawniono kolejne nagrania Spagnuolo, z których wynika, że o procederze wiedziało kilku ministrów i parlamentarzystów La Libertad Avanza. Argentyńscy komentatorzy są zgodni, że przecieki pochodzą z samego obozu Mileia. Jedni wskazują na Santiago Caputo – powiązanego ze służbami, skonfliktowanego z Kariną Milei po tym, jak odsunęła jego kandydatów od wyborów. Inni na Victorię Villarruel, wiceprezydentkę, która ostatnio popadła w niełaskę.

Argentyński Mentzen to szkodliwy hipokryta

To już trzeci skandal w ciągu kilku miesięcy, który obciąża prezydenta Javiera Mileia – polityka libertariańskiego, który doszedł do władzy pod hasłem walki z „kastą skorumpowanych elit”. W zimie oskarżano go o oszustwo związane ze sprzedażą kryptowaluty „$Libra”, reklamowanej jako motor napędowy gospodarki, a faktycznie będącej piramidą finansową. A w ostatnich tygodniach jego administrację powiązano także z dystrybucją skażonych dawek fentanylu do szpitali, co doprowadziło do śmierci około stu osób.

Milei – określany przez niektórych polskich sympatyków argentyńskim Mentzenem – liczył, że kampania wyborcza pozwoli mu chwalić się spadkiem inflacji i twardą polityką oszczędnościową, osiągniętą kosztem drastycznych cięć w wydatkach publicznych. Zamiast triumfować, grzęźnie jednak w kolejnym skandalu. Człowiek, który – powtórzmy raz jeszcze – obiecywał rozliczyć „kastę skorumpowanych elit”, sam stał się jej twarzą. Zamiast reformatora na jakiego się próbuje kreować coraz wyraźniej widać w nim zwykłego hipokrytę. Ale czy kogoś to jeszcze dziwi? Najwyraźniej jego zapowiadane „cięcia” nigdy nie miały dotyczyć kieszeni ludzi prawicowej władzy.