Choć Stany Zjednoczone kontynuują politykę maksymalnej presji wobec Iranu, Donald Trump sygnalizuje gotowość do zwrotu w stronę dyplomacji. Podczas swojej podróży po państwach Zatoki Perskiej były prezydent USA ogłosił w środę, 14 maja, w stolicy Kataru, że Waszyngton i Teheran są coraz bliżej osiągnięcia nowego porozumienia w sprawie irańskiego programu nuklearnego. W jego słowach wybrzmiewało przekonanie, że Republika Islamska „w jakiś sposób” zaakceptowała wstępne warunki układu. – Prowadzimy bardzo poważne negocjacje z Iranem w sprawie długoterminowego pokoju – zapewnił Trump.

Rozmowy rozpoczęły się 12 kwietnia i koncentrują się na wypracowaniu nowych ram, które uniemożliwiłyby Iranowi zdobycie broni jądrowej – ambicji, której Teheran oficjalnie zaprzecza – w zamian za zniesienie paraliżujących sankcji gospodarczych. W piątek w Turcji planowana jest kolejna runda rozmów z udziałem europejskich mocarstw.

Obie strony deklarują wolę dyplomatycznego rozwiązania sporu, który od dekad ciąży na relacjach dwustronnych. Jednocześnie pozostają głęboko podzielone w sprawie fundamentalnych kwestii, takich jak wzbogacanie uranu. To właśnie ten proces, niezbędny do produkcji paliwa jądrowego, budzi największe kontrowersje. Negocjatorzy będą musieli znaleźć sposób na obejście tych „czerwonych linii”, by uniknąć fiaska rozmów i ewentualnej eskalacji militarnej.

Tymczasem administracja USA utrzymuje dotychczasową linię polityczną. Na ostatnim szczycie w Rijadzie Donald Trump wzywał wszystkie kraje do przyłączenia się do kampanii „pełnego i całkowitego wdrażania sankcji” przeciwko Iranowi. Waszyngton nałożył niedawno kolejne restrykcje na podmioty powiązane z irańskim przemysłem naftowym i programem nuklearnym. Sankcje te, jak twierdzą eksperci, poważnie obcięły zdolności ekonomiczne Iranu i zaostrzyły sytuację społeczną w kraju.

Prezydent Iranu, Masud Pezeshkian, skomentował wypowiedzi Trumpa ostro i bez dyplomatycznych złudzeń: – Donald Trump sądzi, że może nas zastraszać sankcjami, a potem mówić o prawach człowieka. Wszystkie zbrodnie i niestabilność w regionie są ich winą (tj. Stanów Zjednoczonych) – oświadczył.

Z kolei Ali Shamkhani, doradca najwyższego przywódcy Iranu, ajatollaha Alego Chameneiego, powiedział w rozmowie z NBC News, że Iran zawrze umowę tylko pod warunkiem natychmiastowego zniesienia sankcji. Zapytany wprost, czy Teheran podpisałby porozumienie już dziś, jeśli sankcje zostałyby cofnięte, odpowiedział jednoznacznie: tak. – To wciąż możliwe. Jeśli Amerykanie zrobią to, co zapowiadają, jest pewność, że możemy mieć lepsze relacje. To poprawi sytuację w najbliższej przyszłości – dodał irański urzędnik.

Shamkhani przedstawił też szereg warunków, które Iran byłby gotowy zaakceptować w zamian za zniesienie sankcji: zobowiązanie do nienabywania broni jądrowej, pozbycie się zapasów wysoko wzbogaconego uranu, kontynuacja wzbogacania wyłącznie do celów cywilnych oraz udzielenie zgody międzynarodowym inspektorom na monitorowanie procesu. Obecnie Iran wzbogaca uran do poziomu 60%, znacznie powyżej limitu 3,67% ustalonego w porozumieniu z 2015 roku. Próg wymagany do produkcji broni jądrowej to 90%. Zachodnie mocarstwa coraz głośniej wyrażają obawy, że Iran znajduje się niebezpiecznie blisko osiągnięcia tego poziomu.

Na początku maja francuski minister spraw zagranicznych Jean-Noël Barrot ostrzegł, że Iran jest „na skraju zdobycia broni jądrowej” i zasygnalizował, że w razie dalszego postępu sankcje ONZ mogą zostać automatycznie przywrócone, zgodnie z mechanizmem zapisanym w porozumieniu nuklearnym z 2015 roku.

Zapowiedź porozumienia nuklearnego wpłynęła też na globalne rynki surowców. W czwartek, 15 maja, ceny ropy naftowej spadły o ponad 3%. Około godziny 9:15 czasu francuskiego cena baryłki Brent zmniejszyła się o 3,15%, do 64,01 dolarów. Równocześnie baryłka West Texas Intermediate potaniała o 3,29%, do 61,07 dolarów.

Jeśli rozmowy zakończą się sukcesem, będzie to pierwszy tak istotny przełom w relacjach USA i Iranu od czasu, gdy Donald Trump jednostronnie zerwał porozumienie nuklearne z 2015 roku. Tym razem jednak warunki stawia również Teheran, który, mimo napiętej sytuacji gospodarczej, zdaje się mieć więcej kart przetargowych niż dotychczas. Czy rzeczywiście zbliżamy się do „długoterminowego pokoju”, o którym mówi Trump? W najbliższych tygodniach okaże się, czy dyplomacja zdoła przezwyciężyć dekady wzajemnej nieufności i konfrontacji.