Francja posłała Sarkozy’ego za kraty
Mimo złożonej apelacji nie potraktowano go ulgowo. Były prezydent Francji Nicolas Sarkozy trafił dziś do paryskiego więzienia La Santé, by rozpocząć odbywanie kary pięciu lat pozbawienia wolności. To pierwszy w historii Unii Europejskiej przypadek, gdy była głowa państwa trafia za kratki.
Wyrok zapadł 25 września 2025 roku. Sąd w Paryżu uznał Sarkozy’ego za winnego udziału w przestępczym spisku mającym na celu przyjęcie nielegalnych środków finansowych od reżimu Muammara Kaddafiego. Chodziło o kampanię prezydencką z 2007 roku, gdy Sarkozy obejmował urząd głowy państwa. Śledczy ustalili, że jeszcze jako minister spraw wewnętrznych, miał wejść w układ z Trypolisem. W zamian za pomoc w poprawie reputacji Libii na arenie międzynarodowej, jego otoczenie mogło otrzymać nawet 50 milionów euro w gotówce. Ostatecznie sąd uniewinnił Sarkozy’ego od nielegalnego finansowania kampanii, korupcji pasywnej i defraudacji libijskich środków, ale uznał go za uczestnika „porozumienia o charakterze przestępczym”. Wymierzył mu pięć lat więzienia, z czego dwa bez możliwości warunkowego zwolnienia, oraz grzywnę w wysokości 100 tysięcy euro. Wyrok, choć zaskarżony, został zakwalifikowany do natychmiastowego wykonania.
To pierwszy przypadek w historii V Republiki, w którym były prezydent Francji trafia do więzienia z wyroku sądu. Poprzednik Sarkozy’ego, Jacques Chirac, został w 2011 roku skazany za nadużycia finansowe z czasów, gdy był merem Paryża, ale odbył karę w zawieszeniu. Wcześniej zdarzyło się to tylko raz – marszałek Philippe Pétain, który po II wojnie światowej został skazany za zdradę stanu i kolaborację z nazistami, dożył swoich dni w więzieniu na wyspie Île d’Yeu.
Cela w cieniu historii i hałasu
Opuszczając swój dom w 16. dzielnicy Paryża, Nicolas Sarkozy był żegnany przez setki zwolenników śpiewających Marsyliankę i machających francuskimi flagami. Wsiadł do czarnego samochodu wraz z żoną Carlą Bruni, a konwój eskortowany przez policję ruszył w kierunku więzienia La Santé. Jeszcze przed osadzeniem były prezydent opublikował w mediach społecznościowych list otwarty do Francuzów. Pisał w nim:
„W chwili, gdy mam przekroczyć mury więzienia La Santé, moje myśli kieruję ku Francuzkom i Francuzom – ze wszystkich środowisk i o wszystkich poglądach.
Chcę im powiedzieć z niezachwianą siłą, która mnie prowadzi, że to nie byłego prezydenta Republiki zamyka się dziś w więzieniu, lecz człowieka niewinnego.
Będę nadal potępiać ten sądowy skandal – tę drogę krzyżową, którą znoszę od ponad dziesięciu lat. Oto więc sprawa o ‘nielegalne finansowanie’, w której nie ma najmniejszego finansowania! Postępowanie sądowe oparte na dokumencie, którego fałszywość jest dziś bezsporna.
Nie proszę o żadne przywileje ani łaski. Nie narzekam, bo mój głos jest słyszany. Nie mam powodu się użalać, ponieważ moja żona i dzieci są przy mnie, a przyjaciół mam wielu.
Ale dziś czuję głęboki smutek z powodu Francji, która została upokorzona przez wyraz zemsty doprowadzonej do niespotykanego poziomu nienawiści.
Nie mam wątpliwości – prawda zwycięży. Ale cena, jaką przyjdzie za to zapłacić, będzie ogromna.”
Zakład La Santé, otwarty w 1867 roku, to jedno z najbardziej znanych francuskich więzień. Przebywali w nim m.in. Jacques Mesrine — uznany za „wroga publicznego numer jeden” we Francji, niesłusznie skazany oficer Alfred Dreyfus czy poeta Guillaume Apollinaire. W ostatnich latach osadzono tam także Alexandre’a Benallę – byłego ochroniarza Emmanuela Macrona, który pobił demonstranta podczas protestów „żółtych kamizelek”. Po ekstradycji z USA w tym samym więzieniu przetrzymywano też byłego dyktatora Panamy – Manuela Noriegę.
Obecnie, mimo nominalnej pojemności 657 osób, La Santé mieści ponad 1200 więźniów. W skrzydle dla szczególnych osadzonych przebywa m.in. lewicowy terrorysta Ilich Ramírez Sánchez, znany jako „Szakal”. Sarkozy trafił właśnie do tego pawilonu VIP — do pojedynczej celi o powierzchni 9 metrów kwadratowych, z prysznicem, kuchenką, lodówką i telefonem stacjonarnym. Część skrzydła VIP przeszła czteroletni remont zakończony w 2019 roku, a warunki oceniane są przez byłych osadzonych jako relatywnie komfortowe. „To coś jak hotel Ibis” – mówił w filmie dokumentalnym były więzień Marco Mouly, który odsiadywał tam wyrok w latach 2020–2021. Patrząc na zdjęcia, można odnieść wrażenie, że warunki są lepsze niż w niejednym warszawskim pokoju studenckim wynajmowanym za 1500 zł miesięcznie.
Każde wyjście Sarkozy’ego z celi odbywa się w asyście trzech strażników, nie ma też kontaktu z innymi więźniami. Ma prawo do dwóch wizyt rodzinnych tygodniowo i godziny samotnego spaceru dziennie na odizolowanym dziedzińcu.
Były prezydent zabrał do celi fotografie rodziny, biografię Jezusa Chrystusa autorstwa Jeana-Christiana Petitfilsa oraz dwutomowego „Hrabiego Monte Christo” Aleksandra Dumasa – klasyczną opowieść o niesłusznie skazanym więźniu, który planuje zemstę i odzyskanie honoru. Sarkozy przyznał, że wybrał te książki nieprzypadkowo, a czas za kratami chce wykorzystać na refleksję i pisanie własnej. W wywiadzie dla Le Figaro zdradził, że doradzono mu zabrać także zatyczki do uszu, ponieważ „w nocy słychać krzyki – głównie od więźniów uzależnionych od cracku”. Jak mówi, to doświadczenie, które przyjmuje z pokorą, choć uważa sprawę za motywowaną politycznie.
Wyjątek, który tylko podkreśla regułę
Sprawa Sarkozy’ego wstrząsnęła opinią publiczną we Francji i podzieliła społeczeństwo wzdłuż starych linii politycznych. Według sondażu instytutu Elabe, około 60 procent Francuzów uznało wyrok za sprawiedliwy, widząc w nim dowód, że państwo prawa działa także wobec najsilniejszych. Dla tej części społeczeństwa uwięzienie byłego prezydenta to symbol dojrzałości francuskiej demokracji i sygnał, że władza nie jest przywilejem, lecz odpowiedzialnością. Inaczej reaguje prawica — wśród dawnych zwolenników Sarkozy’ego dominuje gniew i poczucie upokorzenia. Politycy z jego obozu mówią o „polowaniu na człowieka” i „zemście wymiaru sprawiedliwości”, oskarżając sądy o przekroczenie granic niezależności.
Zwolennicy Sarkozy’ego organizowali manifestacje poparcia pod jego domem i pod murami więzienia La Santé, skandując „Nicolas, on est avec toi!” („Nicolas, jesteśmy z tobą!”). W sieciach społecznościowych krążyły hasła o „hańbie wymiaru sprawiedliwości” i „złamanej Republice”. Dla wielu Francuzów sprawa stała się testem zaufania do instytucji. Choć większość nie odczuwa satysfakcji z upadku byłego prezydenta, wielu przyznało, że po raz pierwszy od dawna uwierzyło, iż prawo może być naprawdę równe dla wszystkich.
Tymczasem prawnicy Sarkozy’ego niemal natychmiast po jego osadzeniu złożyli wniosek o tymczasowe zwolnienie do czasu rozpatrzenia apelacji. Sąd ma na decyzję dwa miesiące. Jeśli wniosek zostanie odrzucony, były prezydent może spędzić w celi nawet kilkanaście kolejnych miesięcy. Niezależnie od wyniku postępowania, człowiek, który przez lata należał do najpotężniejszych osób w państwie, dziś żyje według więziennego rytmu – z wyznaczonymi godzinami widzeń i samotnymi spacerami po betonowym dziedzińcu.
To z pewnością wydarzenie bez precedensu, przypominające, jak rzadko politycy naprawdę ponoszą odpowiedzialność za swoje czyny. Nie oznacza to jednak końca bezkarności elit — przeciwnie, przypadek Sarkozy’ego tylko pokazuje, jak wyjątkowe są takie sytuacje. W Polsce coś takiego wydaje się wręcz nie do wyobrażenia. Od lat, za każdy rządów, słyszymy o aferach, komisjach i obietnicach rozliczeń, ale nikt z czołowych polityków nigdy nie trafia za kraty. Co musiałoby się stać, żeby wreszcie ktoś naprawdę odpowiedział za swoje decyzje? Sarkozy siedzi, bo francuski wymiar sprawiedliwości tym razem zadziałał — i właśnie dlatego jego historia robi na nas tak duże wrażenie.