Papież Franciszek zmarł w wieku 88 lat. Przez 12 lat pełnił funkcję duchowego przywódcy Kościoła katolickiego, pozostając jednym z najbardziej rozpoznawalnych liderów religijnych na świecie. Jego odejście uruchamia tradycyjny, liczący wiele wieków rytuał wyboru nowego papieża.

Dla katolików papież to nie tylko zwierzchnik Kościoła – to następca św. Piotra, jednego z apostołów Jezusa. Ten symboliczny przekaz legitymizuje jego autorytet duchowy i instytucjonalny nad około 1,4 miliarda wyznawców katolicyzmu na świecie. Papież interpretuje naukę Kościoła, a jego słowa mogą mieć ogromny wpływ zarówno na wiernych, jak i na politykę poszczególnych państw.

Choć nie wszystkie odłamy chrześcijaństwa uznają władzę papieża – np. Kościoły protestanckie czy prawosławne – to nie sposób zaprzeczyć, że stanowisko biskupa Rzymu niesie ze sobą globalny ciężar symboliczny i polityczny.

Co dzieje się po śmierci papieża?
Zgodnie z tradycją, śmierć papieża uruchamia procedurę przygotowań do pogrzebu oraz wyboru jego następcy. W przypadku papieża Franciszka wiele rytuałów uproszczono – zgodnie z jego życzeniem. Zrezygnowano z wystawienia jego ciała na podwyższeniu w bazylice św. Piotra. Nie będzie też trumien z trzech warstw – cyprysowej, ołowianej i dębowej – lecz jedna, drewniana, z cynkowym wnętrzem.

Franciszek zostanie pochowany nie w Watykanie, ale – jako pierwszy papież od ponad stu lat – poza jego granicami, w rzymskiej bazylice Matki Bożej Większej (Santa Maria Maggiore), jednej z czterech najważniejszych świątyń papieskich.

Kto wybiera nowego papieża?
Nowego papieża wybiera Kolegium Kardynałów – najwyżsi dostojnicy Kościoła, mianowani bezpośrednio przez zmarłego papieża. Wszyscy są duchownymi, zazwyczaj biskupami. Obecnie Kolegium liczy 252 kardynałów, spośród których 138 ma prawo do głosowania (ci, którzy ukończyli 80 lat, nie uczestniczą w wyborze, choć mogą zabierać głos w dyskusjach).

Jak przebiega wybór nowego papieża – tzw. konklawe?
Po śmierci papieża kardynałowie gromadzą się w Watykanie. W czasie sede vacante – wakatu na Stolicy Piotrowej – to oni tymczasowo zarządzają Kościołem. Gdy wszyscy uprawnieni kardynałowie dotrą na miejsce, rozpoczyna się konklawe – ścisłe, tajne głosowanie w Kaplicy Sykstyńskiej.

Każdy z kardynałów oddaje głos na swojego kandydata. Głosowania odbywają się do skutku – czyli do momentu, w którym któryś z kandydatów uzyska co najmniej dwie trzecie głosów. Niekiedy wybory trwają kilka dni, a w historii zdarzało się, że przeciągały się tygodniami.

Jedyną wskazówką dla wiernych i świata zewnętrznego są sygnały dymne: czarny dym oznacza brak decyzji, biały – wybór papieża.

Jak ogłaszany jest wybór?
Po pojawieniu się białego dymu, zazwyczaj w ciągu godziny nowy papież ukazuje się światu – wychodząc na balkon bazyliki św. Piotra. Senior Kolegium Kardynałów wypowiada wtedy tradycyjną formułę Habemus Papam („Mamy papieża”) i ogłasza jego imię – niekoniecznie to nadane przy urodzeniu. Papieże przyjmują bowiem imię pontyfikalne. Przykładowo: Jorge Mario Bergoglio przyjął imię Franciszek – na cześć św. Franciszka z Asyżu.

Kto może zostać papieżem?
Zgodnie z kanonami Kościoła, każdy ochrzczony mężczyzna wyznania katolickiego może zostać wybrany na papieża. W praktyce jednak od wieków urząd ten powierzany jest jednemu z kardynałów – czyli członkowi ścisłej elity hierarchii.

W 2013 roku wybór padł na Argentyńczyka – i był to pierwszy w historii papież z Ameryki Południowej, regionu, z którego pochodzi około 28% wszystkich katolików. Mimo to dotychczas aż 217 z 266 papieży pochodziło z Włoch. I to właśnie z Europy, a zwłaszcza z Italii, zwykle wybierani byli przywódcy Kościoła.

Nowy rozdział w dziejach Kościoła
Śmierć papieża Franciszka kończy epokę pełną reform, napięć i prób dostosowania Kościoła do wyzwań współczesnego świata – od kryzysu klimatycznego, przez migrację, po nierówności społeczne. Jego następca stanie wobec pytania o to, w którą stronę powinien iść Kościół: kontynuacji otwarcia, czy powrotu do konserwatywnej doktryny. To wybór, który może mieć znaczenie nie tylko dla wiernych, ale i dla całego społeczeństwa.