Po raz kolejny w dziejach potwierdza się dialektyka dekadencji: przed upadkiem rozkwit wzorców agonalnych. To rujnujące planetę chorobliwe zbrojenia, wzrost gospodarczy sprzężony z masową konsumpcją, szkody jakie wyrządza planecie amerykański model kapitalizmu akcjonariusza i korporacji-wydmuszek. Światu nie grozi ani nowy Czingis-cham, ani żółta zaraza. Planetę pogrąża historyczny sukces, przyznajmy, kapitalizmu. Rozmiary aparatu wytwórczego nie mieszczą się już na jedynej planecie dostępnej na razie ludzkości. Cywilizacja przemysłowa, choć nasycona technologiami obróbki informacji, wciąż przetwarza gigatony atomów. Stała gra inwestowania i konsumpcji mogłaby się toczyć bez końca, gdyby ludzkość miała do wykorzystania kilka planet. Tymczasem wskutek strukturalnej wady telemeledemokracji rządzą nami marionetki biznesu – mappety. Rej wodzi teraz żywy Kermit. Twórca mappetów, Jim Henson, może być tym zaskoczony, jak rzeczywistość przerosła jego artystyczną wyobraźnię.

Jak zmienić architekturę Systemu, by zachować dotychczasową hierarchię. Nie bądźmy naiwni. Mimo różnic w sprawie taktyki, Demokratów i Republikanów łączy jedno – zachowanie hegemonii kraju. Istotę wciąż aktualnej strategii dobitnie sformułował doradca prezydenta Bidena ds. bezpieczeństwa Jake Sullivan: „Świat potrzebuje międzynarodowego systemu gospodarczego (…) dostosowanego do naszego bezpieczeństwa narodowego. Innymi słowy, trzeba zmienić architekturę światowego ładu, by nie musieć zmieniać jego hierarchii”. Ta architektura to oczywiście tzw. neoliberalna globalizacja, połączona z demontażem państwa dobrobytu. Obniżka podatków i płac przyniosła degradację społeczną utrzymujących się z pracy najemnej. W efekcie, co opisał w opasłych tomach Thomas Piketty, stopa zwrotu z kapitału (lokat, akcji czy dywidend) jest obecnie wyższa niż tempo wzrostu gospodarczego. W rezultacie narastają dysproporcje w podziale dochodów, później majątków. Na poziomie światowym w dalszym ciągu promil oligarchów posiada 20% całości majątku, 1 proc. około połowy światowego bogactwa, a grono 10 proc. krezusów rozporządza wielkością zawartą między 80 a 90% całości majątku. W tej sytuacji dolna połowa ludzkości musi się zadowoli mniej niż 5 proc. całości. Teraz ta połówka już nie zasługuje na honorowy tytuł obywateli. Teraz to populiści. Co gorsza, duże dysproporcje występują także między regionami świata: 80% globalnej nierówności dochodu wyjaśnia kraj, a nie klasa, stwierdza uznany badacz globalnych nierówności Branco Milanović. To teraz imigranci, ludzie podlejszego gatunku. Bo chcą żyć i modlą się w dziwnych językach?

Wyczynowy kapitalizm, zgodnie z recepturą amerykańskich katedralnych ekonomistów, wdrożyło państwo amerykańskie, począwszy od lat 70-tych ubiegłego wieku. Współcześni Fordowie nie budują już fabryk. Dziś taśma produkcyjna okrąża glob, kontener zastąpił taśmowy przenośnik, tylko rola systemu dystrybucji jest jeszcze większa (vide platformy usługowe jak Amazon i ich delirium reklam).

Rodzima mapeciarnia plecie teraz o Polsce jako mistrzu wzrostu gospodarczego. Chyba liczy na wyuczoną głupotę medialnej publisi. Tymczasem w zglobalizowanej gospodarce dominują wielkie firmy – wydmuszki. W centrali, teraz głównie w Kalifornii, ulokowany jest sztab zarządzający i wydziały odpowiedzialne za prace badawczo-rozwojowe. Centrala tylko koordynuje oplatającą glob sieć dostawców i podwykonawców. Powstaje łańcuch produkcji, którego pierwsze ogniwo mieści się na chińskim wybrzeżu czy w Europie Centralnej. Tu jest polski bieda-biznes. Teraz kapitanów przemysłu zastąpiły rekiny finansjery: posiadacze kapitału akcyjnego, nieruchomości biurowych, obligacji zadłużonych państw, udziałów w funduszach inwestycyjnych. Ostatecznym podmiotem władzy systemowej w tej sytuacji jest niewidzialny parlament tzw. inwestorów. Mapeciarnia chroni w ich interesie wartość pieniądza, głównie ma dbać o zrównoważony budżet. System ten nadzorują jednostronne agencje wielostronne (MFW, WTO, OECD). Kieruje nimi z tylnego siedzenia amerykański Departament Skarbu. Teraz to zadanie spoczęło na barkach Elona Muska i jego protegowanych. W ostateczności wspiera ich operator drona albo pilot F-35. Mappety zaś potrafią tylko wskazać populistów, imigrantów, Putina, ekoterroryzm jako zagrożenie dla coraz bardziej upośledzonych, także intelektualnie, rodzimych, europejskich i amerykańskich Jarząbków! 

Europejskie i polskie mappety żyją w urojonym świecie zagrożeń. Czy Europa ma obecnie przytomnych przywódców? To teraz żyjący z polityki eksploatatorzy masowej wyborczej demokracji Jarząbków. Wszystkie mappety prawią teraz o powrocie do europejskiej przedsiębiorczości. Polski premier Scooter już zobaczył mistrzów tego fachu w kraju. Zastanawiające, że historyk, bywalec europejskiego Salonu, gdański liberał, kolega komisarza unijnego Janusza Lewandowskiego – ma niewielkie pojęcie o tym, jak działa System. Może mu pomożemy? 

Przewagę konkurencyjną w tym Systemie daje opanowanie możliwie dużego rynku zbytu. Dlatego stają w szranki potężne globalne firmy. Powstają oligopole jak amerykańska GAFA czy chiński BATX (Baidu, Alibaba, Tencent, Xiaomi). Teraz to też firmy specjalizujące się w cudach AI jak Nividia. Sprzęga się tutaj potęga własności intelektualnej patentów z zasobami finansowymi. Dzięki rencie innowacyjności, dużym obrotom, wysokim marżom, pozycji rynkowej „wiodąca” firma ma duże rezerwy płynności, ma też łatwy dostęp do kredytów bankowych, przejmuje dużą część nadwyżki wytwarzanej w globalnej gospodarce. W cenie produktu takiej firmy aż 75% stanowią „aktywa niematerialne”: opłata za badania, patent, projekt, strategię marketingową, itd. Zadania te wykonuje tzw. klasa średnia, specjaliści – tak hołubieni przez jego Koalicję Obywatelską. Pozostali tytani śladowej przedsiębiorczości to klientela całego obozu postsolidarnościowego.

W tej sytuacji koncentracja kapitału polega na kontroli i koordynacji produkcji, a potem także obrotu towarami wysokiej techniki na czele z AI (z kilkoma wyjątkami przemysłu wydobywczego czy zbrojeniowego). Potwierdza swoją trafność charakterystyka kapitalizmu jako wielopiętrowej konstrukcji, w której toczy się „stała gra inwestowania” (F. Braudel). Na dolnych piętrach mamy głównie rodzime bieda-biznesy w produkcji rolnej, usługach, deweloperce, w produkcji okien i opon. To minifirmy w liczbie ponad 2 mln polskich Januszów i Grażyn biznesu. Górny rejestr obejmuje coraz dłuższe przestrzennie łańcuchy produkcji i wymiany. Tworzą je wielkie korporacje. Wdrażają one innowacyjne produkty oparte na osiągnięciach nauk przyrodniczych i technicznych. Przychody 500 największych megakorporacji zbliżają się do 40% światowego PKB. Blisko zatem do zdobycia pakietu kontrolnego nad światową gospodarką. Ale również w konsekwencji nad państwami, i nad finansowanymi przez nie uczelniami. Tym samym nad przyszłością cywilizacji. Czy mappetów amerykańskich, europejskich i rodzimych nie niepokoi to, że oligarchowie zastępują narodowe parlamenty, debatę publiczną czy uniwersytety? Chcieliby skierować reflektor uwagi publicznej na autokratów jako wrogów demokracji? Takiej jak w USA?

Co na to komentariat Gazety Wyborczej, TVNu, Polityki – tych smakoszy liberalnej demokracji i admiratorów Wuja Sama? Dla nadwiślańskich liberałów społeczeństwo amerykańskie to ucieleśnienie ich marzeń o wolności gospodarczej, o kreatywnej przedsiębiorczości a la Jobs, Musk czy Bezos. Imponuje im także amerykańskie tanie państwo. Oczywiście, z wyjątkiem biliona dolarów wydawanych na zbrojenia. Będzie jeszcze bardziej odchudzone w zadaniach socjalnych. Ale to zwłaszcza imponuje polskim wielbicielom tiktokowego Sławomira. Na dodatek spokój społeczny w „przestrzeni atlantyckiej” chcą zakłócić przybłędy z globalnego Południa – imigranici. W Europie kuszeni przez Łukaszenkę do spółki z Putinem. W obronie przed nimi aktywność prezydenta Trumpa-Kermita to za mało. Teraz w Europie misję obrony podejmuje premier Scooter. Najsilniej wspomaga go Gonzo – minister obrony zygot, chłopek roztropek z PSLu. 

Jak zapobiec eksterminizmowi? Reguły gry o podział światowej nadwyżki zmieniają się na naszych oczach, a tempo tych zmian będzie coraz szybsze. Z jednej strony to trudności z zachowaniem pozycji dolara jako rezerwowej waluty. Po deindustrializacji, po wzroście gospodarki chińskiej i odbudowie pozycji dawnych kolonii Zachodu (Indii, Brazylii, RPA) system utylizacji światowej nadwyżki się chwieje. Nie pomogą rozpaczliwe zabiegi jego utrzymania, wynikające z przewagi militarnej dotychczasowego hegemona. Nastąpi też spadek tempa wzrostu gospodarczego wskutek limitów przyrodniczych. Najprawdopodobniej z 3% do prognozowanego 1%. Zmienią się mechanizmy funkcjonowania tej gospodarki. Jeśli odpowiednie dla gatunku homo sapiens warunki życia mają przetrwać, konieczna będzie rekonfiguracja kapitalistycznej organizacji gospodarki. To nie jest ekoterroryzm, tylko konieczna w tym celu przebudowa rolnictwa, energetyki i transportu. To także nacisk na recykling minerałów. To także zmiana rynku pracy wraz z zastosowaniami robotyki i sztucznej inteligencji. Wykreowana przez korporacje koncepcja życia jako użycia też ulegnie rekonfiguracji. Na próżno Mentzen obiecuje każdemu przedsiębiorczemu inaczej willę z basenem. Mappety liberalne i narodowe by chciały, żeby dobra dla garstki globalizatorów i obsługujących ich specjalistów chwila (w skali historycznej) trwała wiecznie. Nie przyjmują do wiadomości, że stali się anachroniczni historycznie, ideologicznie, w konsekwencji – politycznie. Dlatego ludzie przytomni powinni zmienić swój stosunek do amerykańskiego stabilizatora ładu. Gdyż to on pogrąża i przyrodę, i całą ludzkość w postępującym kryzysie pracy, jakości życia i równowagi ekosystemu. Jednak przeciwko współczesnemu Goliatowi może stanąć tylko zbiorowy Dawid: ludzie pracy najemnej rąk i umysłów w Polsce, w Europie i na innych kontynentach. Harmonijne społeczeństwo, zestrojone ze środowiskiem naturalnym, powinno być bliskie zielonym, ruchom miejskim, rozproszonym formacjom lewicowym, związkom zawodowym, ruchom dążącym do równości płci, zapewnienia kobietom praw reprodukcyjnych, ruchom LGBT, ruchom dążącym do przezwyciężenia podziałów etnicznych czy rasowych. Tylko jak objąć tę różnorodną całość wspólną świadomością i wolą? Co na to lewicowi kandydaci na prezydenta? Chcą dołączyć do mappetów?