Król Karol przemówił w Kongresie USA o demokracji, instytucjach i odpowiedzialności władzy. Brzmi absurdalnie, bo mówił to dziedziczny monarcha. Jeszcze bardziej absurdalne jest jednak to, że przy Donaldzie Trumpie nawet brytyjski król wypadł jak obrońca republiki.
Trwająca wizyta monarchy w Stanach Zjednoczonych ma ratować pozory tak zwanych specjalnych stosunków Londynu i Waszyngtonu. Wojna z Iranem pokazała jednak, że za ceremonialną bliskością kryje się poważny polityczny rozdźwięk. Keir Starmer nie chciał firmować konfliktu rozpętanego przez USA i Izrael bez realnych konsultacji z sojusznikami. Wielka Brytania miała do tego powód. Trwały negocjacje z Teheranem, także z udziałem Londynu, gdy nagły atak wysadził dyplomację w powietrze.
Trump przyjął króla Karola z pełnym ceremoniałem. Były flagi, hymny, wojskowa oprawa, saluty armatnie i przegląd żołnierzy przed Białym Domem. Prezydent USA nie wyglądał na zakłopotanego monarchicznym przepychem. Przeciwnie, z widoczną przyjemnością odgrywał rolę gospodarza królewskiego widowiska.
Przez miesiące Amerykanie wychodzili na ulice pod hasłem „No Kings”, sprzeciwiając się stylowi władzy Trumpa, jego pogardzie dla ograniczeń i prezydenturze coraz bardziej przypominającej osobisty dwór. Na tym tle wizyta króla Karola ma szczególnie ironiczny wymiar. Ten sam polityk, przeciw któremu protestowano hasłem „żadnych królów”, teraz wita brytyjskiego monarchę z pełnym ceremoniałem, jakby królewska oprawa była naturalnym językiem jego własnej polityki.
Trump od lat fascynuje się rodziną królewską, przepychem i obrazem władzy wyniesionej ponad zwykłą kontrolę. W czasie uroczystości nie tłumaczył napięć z Londynem po ataku na Iran. Opowiadał o swojej matce, jej zachwycie brytyjskimi ceremoniami i własnym podziwie dla monarchii. Nawet przy brytyjskim królu Trump mówił przede wszystkim o Trumpie.
Brytyjskie media dorzuciły do tego komiczny dopisek. „Daily Mail” ogłosił, że Trump i król Karol są bardzo dalekimi krewnymi, piętnastymi kuzynami przez szkocką arystokrację. Prezydent natychmiast podchwycił genealogiczną ciekawostkę. Napisał, że zawsze chciał mieszkać w Pałacu Buckingham i że porozmawia o tym z królem oraz królową za kilka minut.
W normalnych okolicznościach byłaby to tylko anegdota. Tu dobrze oddaje całą scenę. Prezydent republiki zbudowanej na zerwaniu z brytyjską koroną żartuje z przeprowadzki do pałacu. Chwilę później monarcha mówi w Kongresie o zasadach, instytucjach i odpowiedzialności.
Król Karol był dopiero drugim brytyjskim monarchą przemawiającym przed amerykańskim Kongresem. Przed nim zrobiła to Elżbieta II w 1991 roku, w zupełnie innym świecie. USA wychodziły wtedy z zimnej wojny jako jedyne supermocarstwo, a Zachód mówił językiem zwycięzcy. To był moment amerykańskiej hegemonii.
Dziś ta scena ma odwrotny ciężar. Amerykańska demokracja jest osłabiona, prezydent prowadzi politykę osobistej lojalności, a zachodni sojusz trzeszczy pod naciskiem wojny z Iranem, sporu o Ukrainę i trumpistowskiej niechęci do Europy. Świat nie jest już jednobiegunowy, a Stany Zjednoczone wyglądają na słabsze politycznie niż przez całe dekady.
Król mówił więc o tym, czego w Waszyngtonie coraz bardziej brakuje — współpracy, otwartości, równowadze władz i znaczeniu instytucji. Przypomniał o NATO oraz dalszym wsparciu Ukrainy. Nie zaatakował Trumpa wprost. Nie musiał. Wystarczyło, że użył języka, który w obecnej amerykańskiej polityce brzmi prawie jak opozycja.
Nie ma powodu robić z brytyjskiej monarchii szkoły demokracji. Korona pozostaje instytucją dziedziczonego przywileju, klasowej ciągłości i politycznego teatru. Król Karol nie jest demokratycznym trybunem. Jest królem.
Właśnie dlatego ta scena jest tak wymowna. Nie dlatego, że monarcha mówił o demokracji. Dlatego, że w Waszyngtonie zabrzmiało to rozsądniej niż język prezydenta Stanów Zjednoczonych.
Podczas trwającej wizyty Trump próbuje też dopisać króla do własnej polityki wobec Iranu. Stwierdził, że Karol nie chce, aby Teheran miał broń nuklearną. Sam monarcha w swoim wystąpieniu nie wszedł jednak w ten spór, a Pałac Buckingham nie komentuje politycznej interpretacji prezydenta USA.
Monarchia nie ma czego uczyć republiki, jeśli mówimy o równości obywateli. Ta wizyta pokazuje jednak coś kompromitującego dla USA. Trump traktuje brytyjskiego króla jak dekorację do własnej wojny, własnej narracji i własnej potrzeby pokazania, że ma królewskie poparcie. A w państwie zbudowanym na odrzuceniu króla prezydent coraz chętniej gra monarchę, a prawdziwy monarcha musiał przypominać mu, że demokracja nie polega na zachwycie nad własną władzą.
