Roczne badanie przeprowadzone na szczurach wykazało, że długotrwałe spożywanie cukru prowadzi do zmian w mózgu przypominających wczesne etapy choroby Alzheimera. Co ważne — podobnego efektu nie wywoływała dieta tłusta, choć również prowadziła do otyłości i problemów z pamięcią.
Zespół naukowców z Universidad Autónoma Metropolitana oraz Universidad Juárez Autónoma de Tabasco w Meksyku prowadził 12-miesięczne badanie na samcach szczurów szczepu Wistar. Zwierzęta podzielono na trzy grupy: kontrolną, otrzymującą standardowy pokarm i wodę; wysokocukrową, która zamiast wody piła 30-procentowy roztwór sacharozy; oraz wysokotłuszczową, karmioną paszą wzbogaconą smalcem. Po roku zarówno szczury jedzące dużo cukru, jak i te na diecie tłustej rozwinęły otyłość brzuszną, miały wyższe ciśnienie krwi oraz wyraźne problemy z pamięcią przestrzenną. W teście labiryntu wodnego Morrisa potrzebowały niemal dwa razy więcej czasu na odnalezienie ukrytej platformy niż zwierzęta z grupy kontrolnej.
Cukier wywoływał zmiany w mózgu typowe dla Alzheimera
Najciekawsze wnioski pojawiły się dopiero wtedy, gdy naukowcy zbadali tkankę mózgową zwierząt, zwłaszcza z hipokampa i kory mózgowej — obszarów kluczowych dla pamięci. Okazało się, że choć obie niezdrowe diety powodowały stres oksydacyjny i uszkodzenia błon mitochondrialnych, to tylko dieta wysokocukrowa prowadziła do gromadzenia się beta-amyloidu w mitochondriach. To właśnie ten peptyd, u ludzi odpowiedzialny za tworzenie blaszek amyloidowych, uważany jest za jeden z głównych markerów choroby Alzheimera. W grupie wysokotłuszczowej takiego efektu nie zaobserwowano.
Autorzy badania podkreślają, że obecność amyloidu w mitochondriach zaburza ich działanie, blokuje transport białek, zakłóca produkcję energii i ostatecznie przyspiesza śmierć komórek nerwowych. Szczególnie podejrzana jest fruktoza — składnik sacharozy — która podczas rozkładu może wytwarzać toksyczne produkty uboczne groźne dla neuronów.
Dlaczego cukier jest groźniejszy niż tłuszcz?
Zdaniem naukowców nadmiar tłuszczu i cukru rzeczywiście prowadzi do otyłości, ale tylko cukier wydaje się bezpośrednio uruchamiać szlaki prowadzące do neurodegeneracji. To właśnie dlatego badacze mówią o „moście” między niezdrową dietą a zmianami w mózgu przypominającymi te obserwowane w chorobie Alzheimera. Autorzy podkreślają, że wyniki pokazują, jak ogromne znaczenie ma jakość diety — i że nie wszystkie źródła kalorii działają na organizm w ten sam sposób.
Cukier a demencja: rosnące dowody z badań populacyjnych
Nowe wyniki wpisują się w szerszy trend badań wskazujących na związek między wysokim spożyciem cukru a pogorszeniem funkcji poznawczych. Już w 2022 roku czasopismo Nutritional Neuroscience opublikowało analizę, z której wynikało, że kobiety jedzące najwięcej cukru miały o 19 procent wyższe ryzyko zachorowania na Alzheimera niż te spożywające go najmniej. Z kolei duże badanie z 2025 roku, oparte na danych z UK Biobank, wykazało, że wyższe spożycie cukrów ogółem — w tym cukrów wolnych i sacharozy — wiąże się ze zwiększonym ryzykiem demencji, niezależnie od wagi, wieku czy stylu życia.
Coraz częściej pojawia się również teoria, że choroba Alzheimera może mieć cechy zaburzenia metabolicznego. Część badaczy określa ją wręcz mianem „cukrzycy typu 3”, zwracając uwagę na rolę insulinooporności w osłabieniu funkcji mózgu. Jeśli te hipotezy się potwierdzą, dieta bogata w cukier mogłaby być jednym z najbardziej niedocenianych czynników ryzyka demencji.
Źródła: Nutritional Neuroscience / UAM / UJAT / UK Biobank / PsyPost.
